Langganane para Dhalang Dolan Menyang Sanggar Wayang Gogon

Sawise wayang kulit dikukuhake minangka warisan budaya donya dening UNESCO tgl 7 November 2003, pamore wayang mligine wayang kulit purwa bali gumregah maneh. Pagelaran wayang ku­lit sing sawetara taun kepungkur sepi, bali  gayeng. Semono uga perajin wayang kulit padha wiwit grengseng  nggarap pakaryan tatah lan sungging merga akeh nampa welingan saka para dhalang, ko­lektor lan sutresna wayang kulit ing ta­nah air lan mancanegara. Tekan sepre­ne sawetara dhaerah ing Tanah Jawa racake isih padha nduweni perajin pera­jin tatah sungging wayang kulit. Ora mung mligi wewengkon Nga­yog­yakarta bae, nanging uga sawetara papan ing Surakarta,  Banyumas, Cirebon,  Ngan­juk, Pono­ro­go,  Trenggalek, Tulungagung, Blitar lsp. 

Peserta siswa pedhalangan, kanthi ancas murih budaya nusantara mligine. (Foto – repro)

Ing tlatah Surakarta perajin wayang kulit ma­pan ana sentra sentra sing wis turun-temurun. Salah sijine yaiku Sanggar Wayang Gogon kang dumunung  ing Jl. Halilintar No. 140, Kentingan, Jebres, Surakarta.

Sanggar Wayang Gogon kang madheg taun 1995 iku duweni ancas  melu ngleluri lan nglesta­rekake kabudayan Jawa tinggalane para leluhur. Ing anta­rane kanthi cara ngadani pelatihan dha­lang cilik lan diwasa tanpa ditarik biaya babar­pisan.

“Sanggar Wayang Gogon mbukak pelatihan peda­la­ngan secara gratis kanti ancas murih bu­da­ya nusantara mligine  Wayang bisa di senengi dening bocah bocah gene­rasi penerus bangsa,” ujare Sumargono Prasetyo S.Sn kang celukan ben­dinane Gogon kang   dadi pangarsane Sanggar Gogon ksb.

Kanggo ngadani pelatihan dhalang, Sanggar Gogon  nekakake  guru lan pakar pedalangan Bapak Wahyudi saka Asga, lan Bapak Hali Jarwo Sularso saka PDMN (Pasinaon Dalang Mangku­negaran), kang kanthi sabar ndhidhik bocah bocah  sarta para pemula ajar ndhalang.

“Pelatihan katindakake kanthi rutin saben minggu  kaping 2” tandhese sisihane Dumilah SSn kang lulusan ISI Surakarta iki.

Sanggar Wayang Gogon tekan seprene darbe karyawan kurang luwih 60 kanthi basis pendhi­dhikan wiwit saka SD, SMP, SMA, lan ana kang isih kuliah kanthi kaperang dadi 3 yaiku tataran pemula, menengah lan wasis.

Miturut critane  priya klairan taun 1978 iku, anggone nggeluti kerajian tatah sungging wayang iku merga mbacutake usahane embahe  Diyanto Carito swargi kang  ngasta minangka dhalang, sarta Anggoro bapakne kang dadi juru tatah wayang kang gamben saka dhusun Bulu, Desa Pundhuhsari, Kecamatan Manyaran, Kabu­paten Wonogiri. Dadi getih seni mili saka leluhu­re. Mula ya ing dhusun Bulu Pundhuhsari iku Sanggar Gogon didegake mligi kanggo nyiapake bahan dhasar. Dene sing dikarepake bahan dhasar iku lulang kebo utawa sapi sing isih wutuh.  Lulang  kebo mujudake bahan sing paling ditengenake, nanging menawa angel golekane, bisa diganti lulang sapi. Secara ilmiah lulang kewan kekarone iku nduweni keluwihan lan kekurangan. Kaluwi­hane lulang kebo yaiku ora gampang kendho se­na­jan kahanane lembab, ora gampang nglun­thung nalikane panas, nanging kekurangane yakuwi getas merga jari­ngan kulite luwih kasar. Dene lulang  sapi bakal mlengkung lan kaku me­na­wa suwasana panas, dene yen kahanan sakiwa tengene lembab kulit sapi bakal kendho (ora singset), amarga  lulang sapi iku ora bisa nyedhot lan nguapake uap banyu. Ananging lulang sapi  luwih unggul merga luwih wulet jalaran jaringan lulange alus lan lembut. 

Semar ukuran raksasa gaweyan sanggar wayang Gogon, dikirap ngubengi kutha Saqla ing tajuk Semar Namur Laku 18 Agus tus 2024 kepungkur. (Foto – repro)

Wayang kulit gaweyane para pengrajin ing Sanggar Gogon asring kanggo cinderamata (sou­ve­nir) yen pinuju nampa tamu ing Solo. Wayange bisa wujud kayon (gunungan), wayang Kidang Ken­cana (cilik) sak set, wayang Gathut­kaca, Arju­na, Bima  utawa Prabu  Kresna. Para pengrajin ing Sanggar Gogon saben sasine bisa ngrampung­ke sakothak wayang kang cacahe 160 kanggo kelir 6 meter, uga kuwagang kang cacah 200 wa­yang kanggo kelir sing dawane 9 meteran. Dadi setaune bisa ngrampungake  antarane 5 – 7 kothak wayang.

Ngenani bahan baku bisa dipasok saka tlatah Kuwet Delanggu Klaten, dene pemasarane bisa nganti tekan mancanegara.

Nganti titi wanci iki dadi lenggananne para dhalang senior kaya dene Ki H Anom Suroto, Ki H. Manteb Sudharsono swargi, Ki Purbo Asmoro, Ki Enthus Susmono swargi,  lan dalang nom noman liyane lan uga saperangan instansi kang butuh kanggo pasren lan para seniman ing saindenging Nuswantara,

Dene bab regane gumantung marang kuwa­litase. Wayang kulit komersial didol kanti rega wiwit saka Rp 250.000 nganti tekan Rp 1,5 juta, gumantung karo ukuran lan tingkat kealu­sane. Mula saben sak set wayang kulit bisa ngga­yuh  Rp100 yuta – Rp 200 yuta, kepara bisa luwih. 

***

Panulis: Isti Noegroho
Edhitor: Tim Redhaksi Panjebar Semangat Digital