For You: Sawijining Festival Seni Lintas Generasi

Tampile kesenian-kesenian kang kairing wirama orkestra gamelan mau ora mung angger, nanging mengku surasa mirunggan sing bisa dijarwakake.

Sawijining festival musik lintas generasi digelar ana Gedhung Cak Durasim Taman Budaya Jawa Timur, Jalan Gentengkali 85 Surabaya, Jumuah bengi, 18 April 2025. Ngangkat tema For You, festival kasebut ngudi nyambungake kolaborasi antarane musikus senior kang tatarane wis maestro, karo musikus junior kang lagi napaki dalan keseniane. Kolaborasi mau diundha jroning panggung orkestra sing megah.

Tim orkestra pengiring kang tampil mujudake gabungan saka mahasiswa Universitas Negeri Surabaya (Unesa), Sekolah Tinggi Kesenian Wilwatikta (STKW), sarta siswa Sekolah Menengah Kejuruan Negeri 12 Surabaya. Orkestra mau njumbuhake antarane alat musik biola, trompet, gitar, piano lan drum karo gamelan saprangkat. Kanthi aransemen kang pas, rong klompok alat musik beda genre iku tetela bisa ngasilake wirama sing kepenak dirungu.

Saselaning orkestrasi musik lan gamelan, ditampilake maneka kesenian, wiwit saka jula-juli kidungan, joged wayang uwong, joged topeng Panji Malangan, teatrikal lan nyanyian. Kolaborasi senior-junior kuwi katon saka tampile maestro seni pertunjukkan Elly D. Luthan, maestro seni gamelan gagrag Jawatimuran Bambang SP, maestro seni musik Joko Winarko alias Joko Porong, sarta penyanyi sing lagi kombul jenenge, Arya Galih lan Octavalica HN.

Tampile kesenian-kesenian kang kairing wirama orkestra gamelan mau ora mung angger, nanging mengku surasa mirunggan sing bisa dijarwakake. Joged topeng Panji Malangan upamane. Surasa kang kawengku ing sanjerone, lamun diterjemahake ora liya ngenani lakon pangumbarane Panji Inu Kertapati, tresna asih antarane Inu Kertapati karo Dewi Sekartaji ya Galuh Candrakirana, sarta ngenani pengabdian. Bab kuwi jumbuh karo babon kesenian Panji Malangan sing dijupuk saka jaman Kerajaan Daha lan Jenggala.

Pentas binuka kanthi joged budhalan prajurit kang rancak, nuli kanthi urut-urutan kasambung kidungan, joged Panji, teatrikal, banjur dipungkasi dhuet nyanyian dening Arya Galih lan Octavica HN. Elly D. Luthan kober gawe ‘efek kejut’ kanthi kemunculane kang ujug-ujug saka tengah kursi penonton kang peteng. Sekawit ora ana sing nggatekake penari senior klairan Jember nanging suwe urip ing Jakarta kuwi.

Karo nari kadhang luwes gemulai, kadhang kebat, dheweke kadya widadari tumurun laku jinjit tumuju panggung. Ing kana Joko Porong wis ngenteni. Sabacute wong loro nindakake tatrikal seni kanthi iringan musik kang nganyut-anyut.

Saka panyawange Panjebar Semangat, festival kasebut antuk respons positip saka penonton. Interaksi antarane penampil lan penonton becik. Ora nggumunake yen penonton kang ngebaki Gedhung Cak Durasim ora ngalih saka kursine sasuwene pentas 1 jam 40 menit iku kaleksanan.

Nyawijekake Nom lan Tuwa

Joko Porong kang jejer minangka kurator seni sing uga tim kreatif acara festival mau mratelakake, For You pancen konsep kolaborasi lintas generasi tumrap para pelaku kesenian Jawa Timur. Kolaborasi iku diwujudake menyang panggabungan alat musik tradhisional-modern, sarta campuran penampilan seni tradhisi lan seni kekinian.

“Sing dipentingake ing kene yaiku konsep lebur dadi siji. Ora perlu ana dikotomi seniman tuwa-enom, gamelan-nongamelan, nanging nyawiji dadi pertunjukan kolaborasi,” tuture dhosen Seni Musik Unesa kuwi.

Kegiyatan festival mau, imbuhe Joko Porong, uga ngudi nggathukake antarane rong kutub pelaku seni. Kutub sing siji duwe idhealisme dhuwur kanthi ngugemi prinsip ‘seni kanggo seni.’ Wondene kubu sijine duwe prinsip ‘seni kanggo industri.’ Miturut Joko rong kutub mau sasuwene iki pancen mlaku sairing, nanging sacara prinsip angel digathukake jalaran duwe adeg-adeg sing beda.

“Nah, jroning kegiyatan festival iki rong kubu mau coba dijembatani supaya ketemu. Saengga kepriye para idhealis lan para pelaku industri kuwi bisa lebur nyawiji,” kandhane Joko Porong.

Ami, komposer mudha sing ngaransemen sakabehe iringan festival, ngandharake ora ngrekasa banget-banget jroning nylarasake unine gamelan lan alat musik modern. Manut dheweke nadyan ora kulina bareng, nanging sejatine kabeh duwe sense (rasa) seni musik sing padha.

“Tantanganku sakanca gari kepriye bisane ngomposer musik rong aliran iku dadi nadha-nadha sing cocog kanggo gen Z. Merga bocah-bocah saiki kuwi senengane musik sing wiramane rumit, nanging ora rumit. Lho, rak angel ta,” kandhane nom-noman klairan Surabaya iku banjur ngguyu amba.

Nadyan tinemu unsur musik lan tari ing njerone kolaborasi mau, nanging Elly D. Luthan ora sarujuk menawa bab kuwi diarani gamblokan antarane musik lan tari. Miturut Elly, yen digatekake kanthi premati, sejatine kabeh kesenian mono lair saka teater tradhisi kang ana sambunge karo unsur musik sarta unsur obahe awak (gerak) sing dudu tari.

Jrone kegiyatan Festival Musik For You kuwi, kandhane Elly, para generasi sepuh kaya dene dheweke mung bebasan mawa mrengangah sing ajak-ajak generasi mudha utawa gen Z murub bebarengan banjur ngrembaka bebarengan. Banjur kepengin tumuju ngendi gen Z mau sawise murub lan ngrembaka, gumantung marang sing nglakoni.

“Nadyan duwe semangat kang gedhe, nanging kepriyea wae gen Z isih mbutuhake omah, banyu, lan hawa. Ing omah kuwi isih ana senior-senior kaya aku ngene iki, sing tansah sawega nyengkuyung arah lan tujuwane,” kandhane Elly.

Bambang SP nambahake, kolaborasi sing nom lan sing tuwa kuwi uga mbudidaya ngluluhake pakem sing ngiket, saengga nuwuhake kaendahaning ‘silaturahmi.’ Wiwit biyen, kandhane Bambang, ana kapitayan menawa generasi tuwa ngukuhi pakeming tradhisi kanthi rosa awit sumelang kelangan jati dhiri yen ora dijaga.

Kosok baline, generasi mudha condhong emoh diatur-atur nganggo pakem sing dianggep ngregoni kamardikane. Generasi mudha luwih seneng bebas ngunggar kreativitas lan inovasi supaya seni tradhisi manjing menyang alam samengko kanthi nut jaman kelakone.  Nanging mungguhe generasi tuwa sing kaku, apa sing ditindakake generasi mudha  mau patrap sing kurang ajar.

“Ing festival iki sekat bates mau coba kita ilangi, saengga aja ana kutub tuwek lan kutub enom merga kabeh nggegegi panemune. Nanging yektine kabeh tradhisi kuwi wis duwe bingkai saengga kebebasan kasebut akhire dadi semu. Sing wigati energi tuwa lan energi mudha bebarengan ngasilake kekuwatan anyar,” kandhane Bambang SP.

Kepala Dinas Kebudayaan dan Pariwisata Jawa Timur Evy Afianasari mratelakake kerep oleh usulan saka para pelaku kesenian supaya ngedhuk potensi seni sing dibungkus kekinian. Bab kuwi perlu ditindakake jalaran samengko gen Z mujudake klompok mayoritas pemerhati seni. “Nah, tantangane saiki kepriye kita bisa gawe suguhan seni tradhisional sing bisa dikolaborasi karo kesenian sing isih ngrembaka ana satengahe masyarakat,” kandhane Evy.

Minangkani usulan-usulan mau, Dinas Kebudayaan dan Pariwisata Jawa Timur banjur nggodhog konsep kolaborasi sing ora mung antar-generasi, nanging uga antar-kesenian. Panggodhoge konsep mau uga ngajak para pelaku kesenian, kalangan kampus sing duwe jurusan seni, lan SMKN 12 Surabaya sing pancen mligi sekolah menengah khusus seni. Kesimpulane, supaya pentas iku narik kawigatene generasi mudha, kudu digawe kanthi ‘kolosal’ lan megah. Mula dibutuhake tambahan tata lampu sing ngedab-edabi sarta multimedia ora beda layare film bioskup.  “Sabanjure maneka jinis kesenian iku disuguhake sapanggung,” kandhane Evy.

***

Panulis: Kukuh S. Wibowo
Panitipriksa: Ahmad Rizky Wahyudi